Karta poległego

-

37 pp

-

-

-

-

16-9-1939

Dębsk Nowy (Nowy Dębsk, Dębsk - Kasa, Kaszurek), gm. Kozłów Biskupi, pow. Sochaczew

poległy

Poległ w nocy z 15 na 16 września 1939 r. podczas natarcia 2 kompanii I batalionu 37 pułku piechoty na Kozłów Szlachecki Nowy A: „Druga kompania, która nacierała jako kierunkowa, znalazła się w najtrudniejszej sytuacji. W nieustannym ogniu kaemów żołnierze pełzli przydrożnymi rowami. Krzewy jeżyn kaleczyły im ręce i twarze. Krótki odcinek polnego traktu do Kozłowa wydawał się być istną Golgotą. Ta kilkusetmetrowa droga była bez końca. […] Kompania zdołała doczołgać się na wysokość załamania terenowego i wyrównać do sąsiadów. Dalsze jednak próby ruchu do przodu nie dawały rezultatu. Czeluść ginącej wśród drzew drogi pluła ogniem prosto w twarze. Tu poległ plutonowy Adamiak, który porwał za sobą żołnierzy do desperackiego skoku. Tu zginął Antoni Janowicz w momencie wymiany magazynku w erkaemie. Ten sam los spotkał Kazimierza Arabskiego. I tylu innych…” (Kukuła 1977, s. 150-151).

Dębsk Nowy, mogiła zbiorowa

13-2-1952

-

--0-0

-

--0-0

Warszawa, ul. Powązkowska, Cmentarz Wojskowy

Kwatera B 10, rząd 5, grób 5

Tak

Tablica na grobie na Cmentarzu Wojskowym przy ul. Powązkowskiej w Warszawie.

-

-

-

-

Po śmierci st. strz. Kazimierz Arabski wraz z przeszło setką innych żołnierzy poległych na polach Dębska Nowego i Kozłowa Szlacheckiego Nowego A został podniesiony z pola bitwy i złożony w zbiorowej mogile w pierwszej z miejscowości. Organizacją pochówku poległych zajęli się mieszkańcy wspomnianych wsi ówczesnej gm. Kozłów Biskupi (obecnie gm. Nowa Sucha), Jan Wojda z Dębska Nowego i Kazimierz Kapusta z Kozłowa Szlacheckiego Nowego A. Teren pod mogiłę udostępnił Aleksander Sieradzki z Dębska Nowego. Zwłoki żołnierzy układano w zbiorowej mogile w sposób uporządkowany, według imiennego spisu sporządzonego przez Jana Wojdę, który tożsamość poległych ustalał na podstawie znalezionych przy nich nieśmiertelników i dokumentów. Zarówno listy poległych, jak i przedmioty, dokumenty oraz pieniądze znalezione przy poległych Jan Wojda przekazał później do oddziałów terenowych Polskiego Czerwonego Krzyża w Łowiczu i Sochaczewie. Granice mogiły oznaczono żołnierskimi hełmami. Na przełomie 1939 i 1940 roku do Dębska Nowego przybywali liczni przedstawiciele rodzin poległych, którzy ekshumowali swych bliskich na cmentarze parafialne w rodzinnych miejscowościach. Takich indywidualnych ekshumacji, odbywających się często w tajemnicy przed władzami okupacyjnymi, było według zapisków Jana Wojdy 27. Mieszkańcy okolicznych wsi otoczyli mogiłę troskliwą opieką, przynosząc kwiaty czy odmawiając modlitwę, w 1940 roku wystawili natomiast pomnik będący dziełem sztuki kamieniarskiej Jana Kosmali i Feliksa Skomiała z Kozłowa Szlacheckiego Nowego A. Tuż po wojnie pomnik został zbeszczeszczony przez żołnierzy sowieckich, nadzorujących linię telefoniczną Moskwa-Berlin, którzy urządzili sobie strzelanie do krzyża wieńczącego monument. W dniach 13-15 lutego 1952 roku decyzją administracyjną zwłoki żołnierzy z mogiły zbiorowej w Dębsku Nowym, wśród nich również ciało st. strz. Kazimierza Arabskiego, ekshumowano na Cmentarz Wojskowy przy ul. Powązkowskiej w Warszawie (kwatera B 10), gdzie spoczywają do dziś. W Dębsku Nowym pozostała mogiła symboliczna z odbudowanym pomnikiem. W 2009 r. z inicjatywy Społecznego Komitetu dla Upamiętnienia Bitwy 26 DP miejsce pamięci zostało uporządkowane. W kolejne rocznice bitwy nad Bzurą odbywają się przy nim uroczystości patriotyczne dla uczczenia poległych.

-

Księga pochowanych żołnierzy polskich poległych w II wojnie światowej (dalej: KPŻP), t. I, Żołnierze września A-M, kom. red. B. Affek-Bujalska i in., wstęp i red. nauk. E. Pawłowski, Pruszków 1993, s. 56. Muzeum Czynu Zbrojnego w Lipcach Reymontowskich, Jan Wojda, Lista Poległych Ś. P. Żołnierzy Polskich poległych i pochowanych na polach wsi Dębsk-Nowy gminy Kozłów Biskupi pow. sochaczewskiego poległych w dniu 16 września 1939 roku, [1939], (rękopis), poz. 6. Archiwum rodzinne Lucjana Wojdy, Jan Wojda, Lista Poległych Żołnierzy Polskich poległych na polach wsi Dębska Nowego, [po 1952] (rękopis), poz. 6. Biuro Informacji i Poszukiwań PCK, sygn. 6062, Polski Czerwony Krzyż - Pełnomocnik na Oddział w Łowiczu, Spisy poległych z r. 1939 obejmujące część powiatu sochaczewskiego oraz trasę: Kutno - Łowicz, [1946] (maszynopis), s. 128-129. Kronika bitwy 26 Dywizji Piechoty armii "Pomorze" w bitwie nad Bzurą od 12 do 16 IX 1939, http://bitwanadbzura.republika.pl [dostęp: 31. 12. 2010.]. Kukuła P. A., Piechurzy kutnowskiego pułku, Łódź 1977, s. 150-151, 257, poz. 1. Głowacki L., Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939, Warszawa 1985, s. 382-383.

1) KPŻP - miejsce śmierci: brak danych;