Karta poległego

Ciężko ranny podczas tzw. szarży pod Wólką Węglową (otwarta rana lewej piersi), zmarł tego samego dnia w stodole, do której zanieśli go mieszkańcy Wólki Węglowej. Skonał na rękach st. wachm. Rudolfa Zenknera, szefa 4 szwadronu 14 p. uł. (Dzieje..., s. 177). W świetle relacji ppor. Gerarda Korolewicza, dowódcy I plutonu 3 szwadronu 14 p. uł.: "3 szwadron na prawym skrzydle pułku ze swym nieustraszonym dowódcą por. Walickim na czele, wypadł na polanę i rozlał się po niej w mgnieniu oka. Niemcy otworzyli krzyżowy ogień broni maszynowej piechoty i czołgów ukrytych w lesie po przeciwnej stronie polany. Nic nie wstrzymało ułanów. Niestety, w tej ostatniej szarży śmierć zebrała krwawe żniwo. Dowódca szwadronu, por. Marian Walicki, cwałujący z szablą w garści tuż przede mną, w pewnej chwili skłonił głowę jak podcięty kwiat i równocześnie z 'Zeusem' zwalił się na ziemię. Nie zdawałem sobie sprawy, że już go więcej nie zobaczę. 'Marian, na koń!' - krzyknąłem. To był mój ostatni, jak się okazało, pożegnalny okrzyk do dowódcy i przyjaciela" (cyt. za: Dzieje..., s. 177). Wachm. pchor. Eugeniusz Iwanowski, dowódca II plutonu 3 szwadronu 14 p. uł., który po odniesieniu kontuzji i wzięciu do niewoli trafił do niemieckiego punktu opatrunkowego zlokalizowanego w jakimś sadzie przed willą, odnotował w swojej relacji : "Na trawniku leżeli ranni ułani, polewani od czasu do czasu wodą z konewki przez jakieś panie. Niedaleko mnie leżał bez płaszcza, tylko w koszuli, w swych charakterystycznych dla naszego pułku brązowych butach z Łańcuta, porucznik Marian Walicki. Niestety nie wiem czy jeszcze żył" (cyt. za: Rozdżestwieński 2008, s. 113).

nieznana

tablica pamiątkowa wmurowana w fasadę gmachu Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą w Sochaczewie

Marian Walicki urodził się 4 lutego 1911 r. w rodzinnym majątku Sawicze w powiecie Wołożyn. Był synem ziemianina Kazimierza Walickiego i Marii Rotkiewiczówny. Elementarne wykształcenie otrzymał w domu, po czym w wieku 10 lat został wysłany do Wilna, gdzie w 1931 r. zdał maturę w Państwowym Gimnazjum im. Joachima Lelewela. W tym czasie uprawiał lekką atletykę, piłkę nożną i narciarstwo, a ponadto wyczynowo łyżwiarstwo i kolarstwo. Od 11 sierpnia 1931 r. odbywał szkolenie w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim, którą ukończył 30 czerwca 1932 r. w stopniu tytularnego plutonowego podchorążego rezerwy artylerii z przydziałem do 1 pułku artylerii lekkiej w Wilnie. Podejmując decyzję o o poświęceniu się zawodowej służbie wojskowej, odbył od 1 października 1932 do 15 sierpnia 1934 r. kurs w Szkole Podchorążych Kawalerii Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu. Po jego pomyślnym ukończeniu został promowany na stopień podporucznika służby stałej kawalerii ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1934 r., lokatą 3. w Korpusie Oficerów Kawalerii i przydziałem na stanowisko dowódcy plutonu w 13 Pułku Ułanów Wileńskich w Nowej Wilejce. Służył następnie w 10 Pułku Strzelców Konnych w Łańcucie. W 1938 r. otrzymał awans na stopień porucznika służby stałej kawalerii i przeniesienie na stanowisko dowódcy plutonu w 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich we Lwowie. 1 czerwca 1939 r. objął dowództwo 3 szwadronu pułku. Na czele tego samego pododdziału wziął udział również w kampanii 1939 r. Walczył z wrogiem na szlaku bojowym pułku, m.in. w bitwie nad Bzurą i bojach odwrotowych w Puszczy Kampinoskiej. Zmarł 19 września 1939 r. w wyniku ciężkich ran odniesionych w tzw. szarży pod Wólką Węglową.

Z oceny rocznej za rok 1936 wystawionej przez ppłk. dypl. Jerzego Skrzydlewskiego, dowódcę 13 Pułku Ułanów Wileńskich: "Oficer o bardzo ładnych cechach charakteru. Żywy, energiczny, bardzo pilny i sumienny, z dużą inicjatywą, bardzo dyscyplinowany. Towarzysko dobrze wyrobiony, bardzo ambitny, powszechnie lubiany. Zdolny, inteligentny, dobrze się orientuje, doskonała postawa, zdrów, bardzo wytrzymały. [...] Wybitny dowódca plutonu nadaje się na każde stanowisko odpowiadające jego stopniowi". Z oceny rocznej za rok 1937 wystawionej 8 października 1937 r. przez zastępcę dowódcy 10 Pułku Strzelców Konnych: "Charakter o rzadko spotykanych zaletach! Wybitnie pilny, sumienny, lojalny, ambitny, usposobienie żywe i wesołe. Towarzysko b. dobrze obyty, przez wszystkich lubiany [...]. Zdolny, inteligentny, umysł bystry, fachowo b. dobrze przygotowany. Pod każdym względem wybitny [...]" (cyt. za: ŻW 1939, s. 317-318).

Pochowany pierwotnie we wspólnej mogile wraz z pięcioma podoficerami i kilkunastoma ułanami. Niemcy uczcili ich męstwo salwą honorową nad grobem (Dzieje..., s. 177-178).

Księga pochowanych żołnierzy polskich poległych w II wojnie światowej, t. I, Żołnierze września N-Z, kom. red. B. Affek-Bujalska i in., wstęp i red. nauk. E. Pawłowski, Pruszków 1993, s. 261 (dalej: KPŻP).

Abraham R., Wspomnienia wojenne znad Warty i Bzury, wyd. II popr., Warszawa 1990, s. 240-246, 306 (dalej: Abraham 1990).

Dzieje Ułanów Jazłowieckich: praca zbiorowa, Londyn 1988, s. 177, 228, 232 (dalej: Dzieje...).

Łukasiak J., Wołyńska Szkoła Podchorążych Rezerwy Artylerii im. Marcina Kątskiego, Pruszków 2000, s. 68, 256.

Radomyski S., Zarys historii Szkoły Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu 1922-1939, Warszawa 1989, Aneks 2 - s. 27, Aneks 3 - 54.

Rozdżestwieński P. M., Ułani Jazłowieccy. Zarys działań pierwszego rzutu 14. pułku ułanów Jazłowieckich w kampanii wrześniowej 1939 roku, Warszawa 2008, s. 23, 24, 42, 44, 58, 60, 91, 92, 101, 102, 104, 105, 113, 120, 123, 129, Aneks 1 - s. 172, Aneks 2 - s. 177, Aneks 3 - s. 184 (dalej: Rozdżestwieński 2008).

Żołnierze Września 1939, red. K. Sikora, A. Wesołowski, Warszawa 2012, s. 316-318 (dalej: ŻW 1939).

Rozkazy dzienne 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich, nr 123 z 31 V 1939 r.

Almanach Rocznika im. Hetmana St. Żółkiewskiego wydany w dniu promocji tego rocznika, "Tętent. Miesięcznik Szkoły Podchorążych Kawalerji w Grudziądzu", 5 VIII 1934 r., s. 8, 14, 16, 17, 20.

"Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych", R. XV, 1934, Nr 12, s. 213.

P. M. Rozdżestwieński, badania własne.